Moeders van mijn vader


1b. Engeltje Knol


Engeltje 
Knol

  • 12-05-1915 Gramsbergen
  • 02-02-2005 Geleen (89)

Huwelijk

  •  14-10-1938 Sittard

Jan van Manen

  • 21-08-1912 Viersen (D)
  • 22-04-2001 Heerlen (88)

Levensloop

Engeltje Knol, de moeder van mijn vader wordt in 1915 in Overijssel geboren. Door de kolenmijn-industrie komt ze naar Zuid-Limburg.

Jeugdjaren van Engeltje

Mijn oma, de moeder van mijn vader, wordt als tweede kind van Derktje Broekema geboren in het Overijsselse Gramsbergen. Op 12-jarige leeftijd verhuizen ze voor het werk van haar vader naar Adorf/Twist, een dorp net over de grens in Duitsland. Als het werk daar klaar is vertrekt het gezin naar het Zuid-Limburgse Kerkrade. Door de bloeiende mijnindustrie wordt de infrastructuur flink uitgebreid, wat veel werk voor de vader van Engeltje betekent. Als ze oud genoeg is om uit huis te gaan vertrekt ze naar Oosterbeek waar ze kindermeisje wordt in een gastgezin. Aan de hand van foto's die ik heb vermoed ik dat ze in Groningen ook de kweekschool/ huishoudschool heeft gevolgd. De hutkoffer waar ze haar bezittingen in bewaard heb ik later gekregen toen ik ging studeren.

Jan van Manen

Viersen
Jan van Manen wordt op 21 augustus 1912 in Vierssen (Dld) geboren als tweede zoon van moeder Willemijntje van Ginkel (geboren in Baarn) en vader Johannes Jan van Manen (geboren in Hilversum). Jans' vader werkt hier als wever in een textielfabriek.

Heerlense schooltijd
Met inmiddels 5 kinderen in 1917 verhuist het gezin via Blerick naar Heerlen. Voor vader Johannes Jan is hier werkgelegenheid in de mijnen. Jan gaat vanaf 1920 naar de Openbare Lagere School nº2 aan de Stationsstraat in Heerlen (Koninginneschool). Op de klassenfoto zien we links schoolhoofd Willem Joseph Hubert Römgens, het jongetje naast hem op de bovenste rij is Jan, de onderwijzeres rechts op de foto is waarschijnlijk juffrouw Arentsen. Klas 3 tot 6 (1922-1925) volgt Jan op de Christelijke School nº2 in Meezenbroek met Kruidenier en Hoofd der school: H. Bax.

Oranje Nassau 1
Na het afronden van de lagere school gaat Jan op 12-jarige leeftijd naar de mijnschool. Zijn vader is baas van een houtzagerij, Jan gaat aan de slag met metaal. Door heel goed zijn beste te doen wordt hij in de centrale werkplaats van de Oranje Nassau 1 mijn in Heerlen 1e gereedschap-smid/hardingmeester. (werknemersnummer 2103). In 1966 vieren ze zijn robijnen werkjubileum (40 dienstjaren). Burgemeester Frans Gijzen overhandigt Jan in 1967 de Oranje Nassau eremedaille in Brons.

Tuin en postzegels
Na werktijd in de mijn is Jan dagelijks te vinden in de grote achtertuin van het huis op de Schelsberg. Hier is een grote groententuin en worden konijnen gefokt en kippen gehouden. Als de zon ondergaat, is er nog even tijd voor een kruiswoordpuzzel en de de filatelie.

Huwelijk

Verkering
Als Engeltje samen met haar moeder de zondagsschool versiert voor de kerstviering ontmoet ze Jan, de beste vriend van Daniël die verkering heeft met Engeltjes zus Margje. Na haar betrekking in Oosterbeek volgen gastgezinnen in Schaesberg en Nieuw-Amsterdam. Jan en Engeltje blijven elkaar schrijven Als Engeltje in 1936 bij haar ouders in Sittard intrekt volgt er een verloving. Bij de tricotage fabriek in de buurt volgt ze een opleiding tot vakbekwaam naaister en gaat in het atelier aan het werk. 

Huwelijk
In 1938 trouwt ze met jan die als smid voor de ON1 mijn in Heerlen werkt. Ze vinden een huisje in mijnkolonie de Vrank, maar verhuizen al snel naar een mooier huis in Musschemig waar vlak voor de Tweede wereldoorlog hun eerste kindje wordt geboren. Een paar maanden voordat Heerlen wordt bevrijd volgt de tweede en 5 jaar later de derde.

Schelsberg
Door de bevolkingstoename (babyboom en mijnwerkers) ontstaat er in de mijnstreek een woningtekort. Vanuit de overheid en de Oranje Nassau mijnen wordt particulier woningbezit gestimuleerd door het verlenen van een bouwvoorschot . Ook Engeltje en Jan gaan bouwen; in 1954 verhuist het gezin naar hun eigen huis met grote tuin op de Schelsberg in Heerlen dat na 8 jaar zuinig leven afbetaald is. 

Kerk
Engeltje en jan komen allebei uit een gereformeerd gezin. Deze geloofsgemeenschap is in het overwegend RK zuiden klein en daardoor hecht. Elk weekend wordt de kerk bezocht waarna afloop tijd is voor koffie en gesprek en ze zijn beiden actief lid van het gereformeerd gemengd zangkoor.

Kinderen

  1. 1939-1995 Hans 
  2. 1944 Derktje
  3. 1949 Harm

40 jaar getrouwd in 1978


2b. Derktje Broekema


Derktje Broekema

  • 30-01-1888 Kolham
  • 26-03-1972 Geleen (84)

Huwelijk

  • 03-07-1913 Gramsbergen

Harm Knol

  • 18-09-1891 Coevorden
  • 31-05-1976 Heerlen (84)

 

Levensloop

Derktje Broekema, de oma van mijn vader wordt in 1888 in Groningen geboren,  zo'n 70 jaar voor de ontdekking van de gasbel. Samen met haar man Harm die opzichter is voor de Heidemij verhuist ze naar Zuid-Limburg omdat daar in de wegenbouw veel werk is.

Jeugdjaren van Derktje

Derktje is pas 13 jaar als haar moeder Engeltje kalk overlijdt aan de gevolgen van TBC. Alle persoonlijke bezittingen waar haar moeder mee in aanraking is gekomen dienen vernietigd te worden, om verdere besmetting te voorkomen. Zus Weefke neemt de huishoudelijke taken over. Drie jaar later, als Derktje 16 jaar oud is verlaat ze het ouderlijk huis om als dienstmeid in Hoogezand in de kost te gaan.

Harm

De vader van Harm; Berend Knol is op 11 juni 1896 aan het werk in de veenderijen rondom Gramsbergen. Het is een broeierige benauwde dag tot rond half 3 in de middag het weer omslaat. Berend haast zich samen met zijn collega's, naar een hut om te schuilen voor de wolkbreuk. De schapen en geiten moeten maar even een beetje ruimte inleveren. Plotseling wordt het gezelschap verrast door een blikseminslag. Berend wordt hierdoor dodelijk getroffen. Er wordt verteld dat hij tijdens de inslag een tabaksblikje in zijn handen had waar de bliksem doorheen is gegaan. 

Opa en oma
Berend's echtgenote Margje Kok blijft achter met 5 jonge kinderen. Kleine Harm van 5 gaat als enige van het gezin bij zijn opa Harmen Knol en oma Jantje ter Horst in Gramsbergen wonen. Zijn moeder hertrouwt met weduwnaar Gerhardus Kampman; vader van 2 zoons. Samen krijgen ze nog 4 kinderen. Harm maakt geen deel uit van het samengestelde gezin, hij groeit op bij opa en oma. Net als opa Harmen wordt hij veenopzichter voor de Ned. Heidemij. Als oma in 1912 sterft blijft hij alleen met opa achter, maar niet voor lang, want hij heeft Derkje ontmoet en ten huwelijk gevraagd.

Huwelijk van Derktje en Harm

Als Derkje 25 is trouwt ze met de dan 21-jarige Harm. Zij gaat met haar echtgenoot bij zijn opa Harmen wonen. Al snel wordt het huis gevuld met kinderen. Pas wanneer opa Harmen in 1917 sterft wordt Harm Knol gezinshoofd op het adres. Derktje krijgt hulp in het gezin van haar jongste zus Swierdina die enige tijd bij hen intrekt.

Verhuizingen

In 1927,een jaar na het overlijden van dochter Berendina verruilen Derktje en Harm Gramsbergen voor Adorf/Twist, een dorp net over de grens in Duitsland. Als het werk daar klaar is vertrekt het gezin naar Zuid-Limburg. Door de bloeiende mijnindustrie wordt de infrastructuur hier flink uitgebreid, wat genoeg werk voor Harm betekent. Ze wonen achtereenvolgens in Kerkrade, Heerlen, Sittard en Geleen.

Nachtegaalstraat
De Geleense Nachtegaalstraat wordt een echt thuis. Een oud huis met genoeg kamers en 'distributieradio/draadomroep' zodat er op vaste tijdstippen naar klassieke kerkmuziek geluisterd kan worden. Na de uitzending gaat de radio weer uit. Derktje sterft in 1972 in Geleen. Harm gaat bij dochter Margje en vervolgens bij dochter Engeltje wonen tot er voor hem een plaatsje vrij komt in Huize Tobias tot 1976.

Kinderen

  1. 1914-1999 Margje 
  2. 1915-2005 Engeltje (zie 1B)
  3. 1917-2005 Jantje 
  4. 1919-2005 Thomas Hendrik 
  5. 1920-1926 Berendina 
  6. 1922-2010 Weefke Tjapkeline 
  7. 1925-2003 Berend 
  8. 1927-2017 Dientje 
  9. 1929-0000 Harmina 

Groot verdriet treft het jonge gezin als dochtertje Berendina (Dientje) in 1926 ernstig ziek wordt en bezwijkt aan de gevolgen van hersenvliesontsteking. Het donkere lange haar van het meisje, bijeengehouden door een grote bordeaux kleurige strik, wordt afgeknipt en in een platte doos bewaard als aandenken. Vanuit haar fotolijstje aan de muur ziet 'Dientje' haar zussen en broers opgroeien, terwijl zij voor altijd vijf jaar zal blijven.


3b. Engeltje Kalk


Engeltje Kalk

  • 15-11-1859 Sappemeer
  • 25-01-1902 Zuidlaarderveen (42)

Huwelijk

  • 20-05-1884 Hoogezand

Thomas Broekema

  • 06-06-1859 Kleinemeer
  • 31-12-1919 Zuidlaren (60)

Levensloop

TBC

Engeltje Kalk, de oma van mijn oma en de moeder van Derktje Broekema woont tijdens haar leven in verschillende buurtschappen van de oude veenkoloniën van Groningen en Drenthe, met name rondom Hoogezand-Sappemeer. In een officiële bekendmaking in de regionale krant lezen we dat ze op 42 jarige leeftijd overlijdt aan Tuberculosis Pulmonum.  Haar garderobe en het slaapkamer textiel worden onteigend en vernietigd om verdere besmettingen te voorkomen, er is voor TBC nog geen medicatie. Haar man; landbouwer Thomas blijft achter met de zes minderjarige kinderen en hertrouwd in 1915 met weduwe Jantje Siebring.

Kinderen

  1. 1885-1913 Weefke 
  2. 1886-1887 Hendrik 
  3. 1888-1972 Derktje (zie 2B)
  4. 1891-1906 Tjapkeliena 1891-1906
  5. 1893-1940 Hendrik 
  6. 1896-1983 Aouktje 
  7. 1898-1948 Swierdina 

4b. Derkje Jager


Derkje Jager

  • 10-02-1835 Hoogezand
  • 22-01-1908 Gramsbergen/De Krim (72)

Huwelijk

  • 27-02-1858 Sappemeer

Hindrik Kalk

  • 19-01-1837 Hoogezand
  • 03-08-1888 Hoogezand (51)

Levensloop

Derkje Jager, de overgrootmoeder van mijn oma woont het grootste gedeelte van haar leven in de veengebieden van Groningen.

Jeugd van Derkje

Derkje Jager, de overgrootmoeder van mijn oma woont het grootste gedeelte van haar leven in de veengebieden van Groningen. Ze werkt als dienstmeid in de huishouding als ze op 22-jarige leeftijd zwanger raakt. Een maand na de bevalling trouwt ze met Hindrik Kalk en dochter Auktje wordt tijdens de huwelijksvoltrekking gewettigd. Hindrik verdient als scheepsjager de kost. Hij loopt met zijn paard over het jaagpad langs het kanaal om platte schuiten volgeladen met (hoofdzakelijk) turf voort te trekken.
Weduwe
Als Hindrik 51 jaar is sterft hij, Derkje blijft achter als 53 jarige weduwe. Omstreeks 1904 verhuist ze met het gezin van dochter Auktje naar Gramsbergen/ Krim in de provincie Overijssel. Omdat dochter Trijntje getrouwd is met een binnenschipper gaat de verhuizing over het water. Derkje overleeft 4 van haar 8 kinderen, dochter Trijntje sterft een half jaar na het overlijden van haar moeder.

Huwelijk

Derkje Jager, de overgrootmoeder van mijn oma woont het grootste gedeelte van haar leven in de veengebieden van Groningen. Ze werkt als dienstmeid in de huishouding als ze op 22-jarige leeftijd zwanger raakt. Een maand na de bevalling trouwt ze met Hindrik Kalk en dochter Auktje wordt tijdens de huwelijksvoltrekking gewettigd. Hindrik verdient als scheepsjager de kost. Hij loopt met zijn paard over het jaagpad langs het kanaal om platte schuiten volgeladen met (hoofdzakelijk) turf voort te trekken.
Weduwe
Als Hindrik 51 jaar is sterft hij, Derkje blijft achter als 53 jarige weduwe. Omstreeks 1904 verhuist ze met het gezin van dochter Auktje naar Gramsbergen/ Krim in de provincie Overijssel. Omdat dochter Trijntje getrouwd is met een binnenschipper gaat de verhuizing over het water. Derkje overleeft 4 van haar 8 kinderen, dochter Trijntje sterft een half jaar na het overlijden van haar moeder.

Kinderen

  1. 1858-1946 Auktje 
  2. 1859-1902 Engeltje 
  3. 1861-1863 Jans
  4. 1863-1937 Augina 
  5. 1868-1906 Jans 
  6. 1870-1938 Geertruida 
  7. 1873-1875 Harm 
  8. 1876-1908 Trijntje 

5b. Engelina Maria Aukes de Vries


Engelina Maria Aukes de Vries

  • 05-06-1795 Groningen
    05-02-1841 Hoogezand (45)

Huwelijk

  • 07-07-1820 Hoogezand

Geert Gerardus Jager

  • 28-07-1791 Martenshoek
  • 06-02-1872 Kalkwijk (80)

Levensloop

Engelina brengt haar leven door in de Groninger Veenkoloniën; een gebied in het zuidoosten van de provincie Groningen.

Jeugdjaren van Engelina

Engelina Maria Aukes de Vries; de schrijfwijze van haar naam wordt niet consequent toegepast in de documenten die ik over haar heb gezien. Zelf kan ze haar naam niet schrijven en ook lezen heeft ze niet geleerd. De leerplichtwet wordt 100 jaar later (in 1901) pas ingevoerd. Engelina brengt haar leven door in de Groninger Veenkoloniën; een gebied in het zuidoosten van de provincie Groningen.

Huwelijksbootje

In 1820 stapt ze (nog voor het huwelijk) in het bootje van praamschipper Gerardus Jager. Een maand na de huwelijksvoltrekking wordt zoon Geert geboren. Het jonge gezin woont in Foxhol op de kleine boot. Ze hebben niet veel te besteden en kunnen daardoor inschrijvingen in de persoonsregisters niet betalen. Samen krijgen ze 9 kinderen waarvan er 3 op jonge leeftijd sterven. Engelina wordt zelf maar 45 jaar oud en laat Gerard en 6 jonge kinderen achter. In het doopregister is te lezen dat Geradus het 'onwettige kind' is van Derkje Geerts Jager, de vader is onbekend. Derkje sterft in 1810 net als haar schoondochter Engelina op 45 jarige leeftijd.

Kinderen

  • 1820-1858 Geert 
  • 1822-1822 Geessien 
  • 1823-1860 Geessien 
  • 1825-1834 Hauke 
  • 1827-1833 Derkje 
  • 1830-1900 Feike 
  • 1832-1884 Ties 
  • 1835-1908 Derkje
  • 1839-1929 Aukina 

6b. Geesien (Geesje) Jans Niemeijer


Geesien (Geesje) Jans Niemeijer

  • 11-12-1763 Winschoten
  • 07-02-1847 Kolham (84)

Huwelijk

  • 01-12-1791 Groningen

(H)Auke Feikes de Vries

  • 1765
  • 09-09-1816 Hoogezand (51)

Levensloop

Geesje Jans, wordt in de Franse tijd geboren in het Groningse Winschoten.

Jeugdjaren van Geesje

Geesien Jans Niemeijer in doopregister: 'Geezijn' en ook genoemd Geesje Jans, wordt in de Franse tijd geboren in het Groningse Winschoten.

Huwelijk

In 1791 trouwt Geesje in de Hervormde kerk in Groningen met (H)auke Feikes de Vries. Ze hebben beiden niet geleerd om te lezen en schrijven. Hauke werkt als scheepstimmerknecht, waarschijnlijk in een kleine scheepswerf waar turfschepen gebouwd worden en misschien ook kleine zeeschepen voor de Veenkoloniale scheepvaart.  

Weduwe

Als Geesien 52 jaar is, wordt ze weduwe en gaat als arbeidster aan de slag. Feike blijft bij zijn moeder wonen, hij sterft op 23-jarige leeftijd. Als ze op 84-jarige leeftijd in Kolham haar laatste adem uitblaast heeft ze al haar zes kinderen overleefd.

Kinderen

1795-1841 Engelina
1797-1842 Tetje 
1799-1835 Jantje 
1800-1800 NN 
1803-1803 NN 
1805-1828 Feike 

Dochter Engelina Maria wordt in 1795 geboren, gevolgd door dochters Tetje en Jantje. Daarna worden twee kindjes geboren die sterven voordat ze gedoopt zijn. In 1805 wordt zoon Feike geboren, die zijn vader als scheepstimmerknecht opvolgt.


7b. Engeltje jans


Engeltje Jans 

  • 20-01-1736 Wildervank
  • 09-06-1820 Winschoten (84)

Huwelijk

  • 24-02-1760 (kerk) Winschoten

Jan Harms Niemeijer

  • 10-10-1734 Winschoten
  • 07-06-1820 Winschoten (85)

Levensloop

Het levensverhaal van deze voormoeder bevindt zich nog in de sprokkelfase

Kinderen

  1. 1761-1828 Harm Jans 
  2. 1763-1847 Geesien Jans 
  3. 1766-1841 Jantje Jans 
  4. 1769-1851 Maria Jans 
  5. 1772-1838 Jannes Caspers 
  6. 1775-1845 Geertie Jans 
  7. 1778-1831 Hinderk Jans 
  8. 1780-1871 Trijntie Jans 
  9. 1783-1870 Janke Jans 

8b. Geesien (Geesje) Edes


8B. 
Geesien (Geesje) Edes

  • ?
  • Wildervank

Huwelijk

  • ?

Johannes Kaspers

  • ?
  • Wildervank

Levensloop

Het levensverhaal van deze verhaal bevindt zich nog in de sprokkelfase

Kinderen

  1. 1736-1820 Engeltje Jans 

In de zomer van 2022 bezocht ik samen met Armand het begin van deze oermoeders-tijdlijn, Het Groningse Wildervank. Echt een verrassing om te zien hoe mooi authentiek dit plaatsje is. In 1736 wierp oermoeder Geesien Edes hier een dochter die zij Engeltje noemde.

Mijn familie werkte in deze veenkolonie als scheepsjager (= met of zonder paard een schip vooruit trekken). Gelukkig hebben ze voor dit zware werk wel een prachtig standbeeld gekregen.